بهیاد آوردن آینده؛ در باب زمان، تخیل و اخلاق
بهیاد آوردن آینده؛ در باب زمان، تخیل و اخلاق
نویسنده: نینا وباب
در نوشتار پیشرو با بهرهگیری از رویکردِ ساختگشایی (deconstruction)، نشان میدهم که منازعاتِ به ظاهر سیاسیِ امروزین که سه تخیلِ متفاوت از زمان ارائه میدهند ـ چرخه بازگشت، لحظه نهایی و دگرگونی تدریجی ـ در افقی گستردهتر شباهتهای قابل توجهی با ساختارهای زمانیِ متون ایرانی دارند. در این ساختارها، گذشته بر اکنون تقدم مییابد، اکنون بر آینده پیشی میگیرد و نظم زمانی به مثابه نظمی نسبتا پایدار و قابل پیشبینی تصور میشود. هر سه روایت، با وجود تفاوتهای ظاهری، در نهایت همین آرایش زمانی را بازتولید میکنند و ناخواسته از ذخیرههای دیرینه تخیل زمانی بهره میگیرند. هدف نوشتار این است که از خلالِ خوانش ساختگشایانه نشان دهد که این نظمِ به ظاهر پایدار، همواره با تنشها و شکافهای درونی همراه است و میکوشد تا پیشفرضها، تناقضها و سلسلهمراتبهای تنیده در این ساختار زبانی-فکری را آشکار کند. شاید که از پسِ آن، لحظه تصمیمناپذیر (undecidability) پیشروی ما قرار گیرد؛ لحظهای که در آن بنیانهای به ظاهر بدیهیِ این تخیلهای زمانی متزلزل میشوند. تنها در چنین گسستی است که امکان تصمیم پدیدار میشود؛ تصمیمی که نه بر مبنای پیشفرضهای تثبیتشده پیشین، بلکه به مثابه امری گشوده رو به آینده سربرمیآورد.
شیب گرماهستهای و بازگشت بمب
شیب گرماهستهای و بازگشت بمب
نویسنده: لی فیلیپس
مترجم: امانوئل شکریان
فرهنگ سیاسی در سایه ایدئولوژی ایرانی: تحلیلی انتقادی از گفتمانهای ذاتگرا (مطالعه موردی طباطبایی، کچویان و آرامش دوستدار)
نویسنده: معین کاظمی
این مقاله به نقد رویکردهای رایجی میپردازد که فرهنگ سیاسی ایران را به «خلقیات ملی» ذاتگرایانه فروکاسته و با ارائه پاسخهای فرا تاریخی، راه را بر تحلیل علمی و سیاستورزی دموکراتیک مسدود میکنند. در این نوشتار با تحلیل انتقادی سهگانه گفتمانهای فکری برجسته یعنی ایرانشهری (سید جواد طباطبایی)، بومیگرایی اسلامی (حسین کچویان)، و امتناع تفکر (آرامش دوستدار) نشان میدهد که چگونه این پروژهها، علیرغم تضاد ظاهری در محتوا (فخر، احیا، و شماتت)، در کارکرد ایدئولوژیک خود برای طرد کثرتگرایی مشترکاند.
بررسی عملکرد رسانهها در پوشش اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران
بررسی عملکرد رسانهها در پوشش اعتراضات دیماه 1404 در ایران
نویسنده: مزدک آذر
این مقاله (که در فرمتی مشابه با Working Paper نوشته شده است- ضمیمه ۸)، بخش ِ نخست ِ توضیح دربارهی پژوهش اخیر ما -در ماههای دسامبر، ژانویه و فوریه- دربارهی عملکرد رسانهها در پوشش ِ خبری خیزش انقلابی (اعتراضات) دیماه ۱۴۰۴ در ایران و پس از بررسی و تحلیل مجموعا بیش از ۹۰۰۰ محتوا است
فضاهای گفتمانی در داخل و خارج از کشور و چالشهای رویاروی آن
برنامه «فضاهای گفتمانی در داخل و خارج از کشور و چالشهای رویاروی آن» به واکاوی تحولات گفتمانی جامعه ایران در داخل و میان ایرانیان خارج از کشور میپردازد و نقش این فضاها را در فهم و جهتدهی به دگرگونیهای عمیق اجتماعی بررسی میکند. در این نشست، با حضور نگین شیرآقایی و بهروز آفاق، چگونگی تسلط اقتدارگرایان و امتیازوران بر برخی فضاهای گفتمانی، نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی در بازتولید یا به چالش کشیدن روایتها، و تأثیر این گفتمانها بر حافظه جمعی و کنش جامعه مدنی مورد بحث قرار میگیرد؛ گفتوگویی برای فهم چالشها، تهدیدها و فرصتهای پیشِ روی جامعه ایران در مسیر تقویت گفتمانهای دموکراتیک.
رخداد مشهد و پیامدهای آن: از آن چه میدانیم و چه میآموزیم؟
برنامه «رخداد مشهد و پیامدهای آن» به کالبدشکافی حوادث پیرامون مراسم بزرگداشت خسرو علیکردی، وکیل مدافع حقوق بشر، میپردازد. در این نشست با حضور مهرداد درویشپور و تقی رحمانی، پرسشهای کلیدی درباره همراستایی نیروهای اقتدارگرا در سرکوب آزادی بیان، قطببندیهای نوین در جامعه ایران و مسئولیت جامعه مدنی در قبال این چالشهای نوظهور بررسی میشود. این گفتگو تلاشی است برای درک اینکه چرا حوادث مشهد هشداری جدی برای تمامی دموکراسیخواهان و جریانهای ترقیخواه محسوب میشود.
همه چیز در حال تبدیل شدن به بانک است
اقتصاد ایالات متحده در حال تبدیل شدن به بانک غولپیکری است که ظرفیت تولیدی را فلج و حاشیهی سود را صرفاً بر وامدهی متمرکز میکند. لوک گلدستین در این مقاله نشان میدهد که چگونه تقریباً هر شرکت بزرگ آمریکایی—از استارباکس که میلیاردها دلار سپردهی مشتریان را مدیریت میکند تا شرکتهای هواپیمایی که سود اصلیشان از فروش امتیازات کارت اعتباری است—آرزو دارند به بانکهای بدون نظارت و بهینهسازیشده برای سود هنگفت تبدیل شوند. این پدیده که تحت عنوان «امور مالی تعبیهشده» یا «بانکیشدن» شناخته میشود، مرز میان تجارت و امور مالی را محو کرده و با ترویج وامهای تهاجمی (مانند «الان بخر، بعداً پرداخت کن») و دریافت کارمزدهای پنهان، مصرفکنندگان را در معرض ریسکهای مالی بیسابقه و تکرار بحرانهای وامهای کمبهره قرار میدهد.
گفتوگو در باره وضعیت کنونی جامعهی ایران
فروم «زن، زندگی، آزادی» در برنامهی چهلویکم، با حضور پرستو فروهر، نویسنده، هنرمند و فعال حقوق بشر، به بحث و بررسی عمیق پیرامون وضعیت کنونی جامعهی ایران میپردازد. این گفتوگو به دنبال پاسخ به پرسشهای اساسی در مورد فقر، فلاکت و نابسامانیهای ساختاری، واکنش جامعه در برابر این بیعدالتیها، و تلاشهای جامعهی مدنی برای بازپسگیری فضاهای اجتماعی از دست حاکمان است. همچنین، تدابیر ولائیون و امتیازوران برای حفظ ساختار تبعیضآمیز و نحوهی آمادگی جامعهگرایان برای نقشآفرینی در دگرگونی عظیم اجتماعی در حال وقوع، از محورهای اصلی این برنامه خواهد بود.
بازخوانی نوشتههای متأخر مارکس درباره روسیه
این مقاله توسط کوین بی. اندرسون به بازخوانی عمیق و انتقادی نوشتههای متأخر و کمتر شناختهشده کارل مارکس درباره روسیه میپردازد. این نوشتهها مسیری بدیل برای رسیدن روسیه به کمونیسم، متکی بر کمونهای روستایی (obshchina)، ترسیم میکردند که با الگوی سرمایهداریِ صنعتیِ اروپا تفاوت داشت. این دیدگاه، که در مقدمه ۱۸۸۲ مانیفست کمونیست به اوج خود رسید، هنوز هم برای جنبشهای ضدسرمایهداری امروز که به دنبال مسیرهای «خودمختار» برای تحول اجتماعی هستند، از اهمیت حیاتی برخوردار است. این بازخوانی، یک خسارت بزرگ در چهارچوب مارکسیسم سنتی را برای مبارزان ضدسرمایهداری امروز جبران میکند.
چشمانداز اجتماعی ایران(۹): انفال، توسعه پاتریمونیال و مالکیت کمونال
فروم زن، زندگی، آزادی برگزار میکند: «چشمانداز اجتماعی ایران(۹): انفال، توسعهی پاتریمونیال و مالکیت کمونال». این برنامه به ریشههای بنیادین بیعدالتی، غارتگری و بحرانهای ساختاری در جمهوری اسلامی میپردازد. آیا نابسامانیهای امروز، دنباله ناگزیر مبناهای حقوقی و قانونی حکومتی با ادعای منشأ آسمانی هستند ؟ این گفتوگو این پرسش محوری را مطرح میکند که آیا میتوان بدون درک و نقد سازوکارهای اقتصادی جمهوری اسلامی و روشن کردن مالکیت منابع و ذخایر ملی، به ریشههای نابسامانی اجتماعی پیبرد و چشماندازی برای توسعهی پایدار ترسیم کرد؟
این برنامه با حضور دکتر مهرداد وهابی، اقتصاددان، نویسنده و استاد دانشگاه سوربن شمالی، برگزار میشود.
چشمانداز اجتماعی ایران(۷): چالشهای رویاروی صلحخواهان در ایران و خاورمیانه
در سیوهشتمین برنامهی «فروم زن، زندگی، آزادی»، با موضوع «چالشهای رویاروی صلحخواهان در ایران و خاورمیانه»، میزبان مهرزاد بروجردی (تحلیلگر سیاسی) و نازلی کاموری (ژورنالیست و پژوهشگر) خواهیم بود. این نشست تخصصی به واکاوی جایگاه صلحخواهی در میان مطالبات مدنی و اجتماعی جامعهی ایران میپردازد و پیوند مبارزه برای صلح را با آرمانهای آزادی، برابری و عدالت اجتماعی بررسی میکند. چشمانداز جنبش صلحخواهی در منطقه و راههای عملی کردن پتانسیلهای آن، محور اصلی این گفتوگوی آنلاین خواهد بود. زمان برگزاری: پنجشنبه ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۰ به وقت ایران.
فیزیک کوانتومی به فلسفه نیاز دارد، اما نباید به آن اعتماد کند.
لی اسمولین (زادهٔ ۱۹۵۵) فیزیکدانِ نظریِ آمریکایی-کانادایی است که عمدتاً بهخاطرِ مشارکتهایش در حوزهٔ گرانشِ کوانتومی و تأملاتِ فلسفی دربارهٔ زمان، فضا و ماهیتِ واقعیت شناخته میشود. او یکی از چهرههایِ اصلیِ نظریهٔ گرانشِ کوانتومیِ حلقهای است، نظریهای که میکوشد نسبیتِ عامِ اینشتین را با مکانیکِ کوانتومی تلفیق کند، بدونِ آنکه به چارچوبِ ریسمانها متوسل شود. اسمولین منتقدِ سرسختِ نظریهٔ ریسمان و از مدافعانِ بازنگریِ جایگاهِ فلسفه در علمِ مدرن است. متنِ پیشِ رو، سخنرانیِ ژیژک است در کنفرانسی که به گرامیداشتِ آثارِ اسمولین اختصاص دارد و در تاریخِ ۵ ژوئن ۲۰۲۵ با عنوانِ «جشنِ لی: گرانشِ کوانتومی و ماهیتِ زمان» در واترلو (کانادا) برگزار شده است.
چشمانداز اجتماعی ایران(۶): گرامیداشت دکتر عبدالکریم لاهیجی، به سوی جامعهی حقمدار
شنبه ۱۱ اکتبر ٢٠٢۵ «گرامیداشت دکتر عبدالکریم لاهیجی، به سوی جامعهی حقمدار»
با پیامهایی از: نسرین ستوده، عبدالفتاح سلطانی، محمد سیفزاده، مهرانگیز کار، منصور فرهنگ، نرگس محمدی، هایده مغیثی
سخنرانی: همایون علیزاده، پرستو فروهر، کاظم کردوانی، محمدرضا نیکفر
و پانل بحث و گفتگو با مضمون تحول ادراک حق و مفهوم حقوق بشر در گفتمان سیاسی ایران، چالشهای وکیلان حقخواه و کنشگران حقوق بشر با شرکت: سعید پیوندی، گیسو جهانگیری، بهنام چگینی، افروز مغزی و علی پرسان
برخی از درونمایههای بنیامینی – فلسفهٔ تاریخ یک دگراندیش
این مقاله به بررسی انتقادی مفهوم زمان و تاریخ از منظر والتر بنیامین میپردازد. در این تحلیل، اندیشه بنیامینی در برابر روایت خطی و پیشرونده از تاریخ قرار میگیرد که توسط ماتریالیسم تاریخی سنتی ارائه شده است. این نوشتار نشان میدهد که چگونه بنیامین با مطرح کردن مفاهیم کلیدی چون «زمان حال» (Jetztzeit) و «فرشته تاریخ»، بر اهمیت لحظه انقلابی و توانایی آن در نجات و بازخوانی گذشته تاکید میکند. این پژوهش، اندیشه بنیامین را به عنوان تلاشی برای رهایی تاریخ از قید روایتهای مسلط و بازگرداندن آن به پویایی و امکانات رهاییبخش مورد واکاوی قرار میدهد.
میان شرق و غرب: سینمای کیارستمی در گفتوگوی کوپژک با لَکان و کُربَن
میان شرق و غرب: سینمای کیارستمی در گفتوگوی کوپژک با لَکان و کُربَن
این مقاله به بررسی کتاب آخر جوآن کاپجک میپردازد به نام «ابر: میان تهران و پاریس: کیارستمی، کربن، لکان» (۲۰۲۵)، کتابی که کاپجک در آن تحلیلِ موشکافانهای ارائه میدهد از گنوسیسمِ صوفیانهٔ دورانِ آغازینِ اسلام تا شکوفاییِ آن در سدهٔ سیزدهم و سپس کشفِ دوبارهاش در سدهٔ بیستم توسط هانری کربن.
روابط جنسی و مبارزه طبقاتی
این مقاله ترجمهٔ بخشی از متن کلاسیک «روابط جنسی و مبارزهٔ طبقاتی» اثر الکساندرا کولونتای است که در سال ۱۹۲۱ به رشتهٔ تحریر درآمد. کولونتای در این نوشته، بحران جنسی در جامعهٔ بورژوایی را تحلیل میکند و ریشههای آن را در ساختارهای اقتصادی و روانشناسی فردگرایانه جستوجو مینمید. او با مقایسهٔ تاریخی اخلاق جنسی در دوران فئودالیسم و سرمایهداری، استدلال میکند که قوانین اخلاقی هر دوره، بازتابی از ساختارهای طبقاتی آن جامعه هستند. به اعتقاد او، راهحل این بحران نه در اصلاحات جزئی، بلکه در تغییرات بنیادی اجتماعی و اقتصادی نهفته است؛ تغییراتی که با جایگزینی خودپرستی بورژوایی با اصل رفاقت پرولتری، «بازآموزی ریشهای روان» انسان را ممکن میسازد و ظرفیت او برای عشق ورزیدن را افزایش میدهد. این متن برای علاقهمندان به نظریههای فمینیستی، مارکسیسم و تاریخ اجتماعی منبعی تأملبرانگیز است.
«ناخوشایندی» و سوژه: گفتوگویی با اسلاوی ژیژک
این متن نسخهای ویرایششده از گفتوگوی استیون فرُش و ماریا آریستودمو با اسلاوی ژیژک، فیلسوف و نظریهپرداز برجسته، است که تمرکز اصلی آن بر خوانش او از روانکاوی لکان است. در این گفتوگو، ژیژک با اشاره به نوسانات فکری لکان، بهویژه در مواجهه با دکارت و هایدگر، به موضوعاتی چون «شکنجهٔ زبان» و «ناخوشایندیهای فرهنگ» میپردازد. او با تحلیل پروندههایی مانند یوزف فریتزل، از کاربرد مفاهیم فرویدی مانند «پدر نخستین» در تحلیلهای اجتماعی دفاع میکند. ژیژک ضمن طرح موضع خود دربارهٔ نقش روشنفکر در جامعه، به نقد برخی خوانشهای محافظهکارانه از روانکاوی میپردازد و تأکید میکند که روانکاوی، اگرچه مستقیماً راهحل سیاسی ارائه نمیدهد، اما با نمایانساختن شکافها و شکستهای اجتماعی، راه را برای تغییرات رادیکال باز میکند.
دربارهٔ خواست تغــییر: مقدمه
دربارهٔ خواست تغــییر: مقدمه
این مقاله به بررسی این مسئله میپردازد که چرا ما همواره خواستار تغییر هستیم و چگونه این خواست، از تجربهٔ «گِرویدن» مذهبی تا درمانهای روانشناختی مدرن، دچار دگرگونی شده است.
بررسی آراء و دیدگاه صدیقه وسمقی در حوزه حقوق زنان در ایران
این نوشته به تحلیل و بررسی آراء و دیدگاه صدیقه وسمقی، از متفکران برجسته در زمینه حقوق زنان، میپردازد. از نقد او بر فقه سنتی تا فعالیتهای شجاعانهاش در جنبش پسامهسا، این مقاله دیدگاههای او را بهعنوان راهی برای تغییر ساختارهای مردسالارانه در ایران بررسی میکند.
نرمالیزه کردن صلح در دنیای نرمالیزه شده با جنگ و خشونت
مقاله سعید مدنی از زندان دماوند با عنوان «نرمالیزه کردن صلح در دنیای نرمالیزه شده با جنگ و خشونت»
نویسنده: سعید مدنی
تقدیم به جعفر پناهی
نگاهی به مدرنیته ایرانی از منظر «توسعه ناموزون و مرکب»
نگاهی به مدرنیته ایرانی از منظر «توسعه ناموزون و مرکب»
نویسنده: کامران متین
متن پیش رو مداخلهایست از منظر «جامعه شناسی تاریخی بینالمللی» و به طور مشخصتر «توسعه ناموزون و مرکب» در این بحثها که آثار و پژوهشهای تاکنونی من در چارچوب نظری آن قرار دارند. متنی که در ادامه میآید، ترجمهی صفحات ۱۱۹، ۱۵۰- ۱۴۴، و ۱۵۴-۱۵۳ از فصل آخر کتاب بازآفرینی مدرنیته ایرانی: روابط بینالملل و تغییر اجتماعی است که در سال ۲۰۱۳ از سوی انتشارات راتلج منتشر شد. این صفحات شامل خلاصهای از روایتِ بدیلِ کتاب از تجربه مدرنیته در ایران تا مقطع انقلاب ۵۷ است که فصول اصلی کتاب با تفصیل و تدقیق تئوریک و تاریخی ارائه میکنند و نیز شرحی کوتاه بر رابطه نظریه «توسعه ناموزون و مرکب» با ماتریالیسم تاریخی.
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
تحولات اخیری که بهنظر میرسد پیروزیهای بنیادگرایی دینی باشند، نمایانگر بازگشت دین به سیاست نیست، بلکه صرفاً بازگشت خودِ سیاست بهطور کلی است. اگر این تحولات برای چشمان غربی بیگانه به نظر میرسند، به این دلیل است که غرب دیگر نمایندهٔ چیزی نیست که غربیها حاضر باشند برای آن مبارزه و جان خود را فدای آن کنند.
جستاری از اسلاوی ژیژک، ترجمه حسین متقی
سیاست ورزی مهرورزانه مبتنی براخلاق مراقبت
سیاست ورزی مهرورزانه مبتنی براخلاق مراقبت
پس، چپ، دو، سه: به سوی یک سیاست جمعی علیه بیثباتی
به سوی یک سیاست جمعی علی بی-ثباتی
برایِ لکان، علیهِ ایدئولوژیِ لکانی
برایِ لکان، علیهِ ایدئولوژیِ لکانی
نویسنده: اسلاوی ژیٓژک، برگردان: اشکان بهشتی
پیدا و پنهان جامعه مدنی و پرسشهای آن
جامعهی مدنی ایران در چه وضعیتی ست؟ وقتی از «جامعه مدنی» سخن میگوییم منظور ما چیست؟ جامعهگرایان از مفهوم «جامعه مدنی» چه در سر دارند؟ نقش جامعهی مدنی در زندگی اجتماعی مردم ایران چیست و چه میتواند باشد؟ جایگاه جامعهی مدنی در همگرایی جامعه چیست؟ نقش جامعهی مدنی در اداره امروز و فردای ایران چیست/چه خواهد بود؟ جامعهگرایان چگونه میتوانند با جامعه مدنی همراه شوند؟
چهاردهمین برنامه فروم زن زندگی آزادی – کُلن
با حضور منصوره شجاعی و تقی رحمانی
۲۳ فوریه ۲۰۲۴ ساعت ۱۷:۰۰
آکادمی ملانشتن – در همکاری با دانشگاه ایران آکادمیا
پخش زنده از شبکههای اجتماعی ایران آکادمیا
محل برگزاری:
Melanchthon Akademie, Kartäusergasse 9 – 11, 50678 Köln
«سانسور؛ ابزار آموزشی محافظهکاران»
پخش زنده سخنرانی وفا مهرآیین، در نمایشگاه کتاب تهران بدون سانسور، در روز ۱۹ می ۲۰۲۳ برابر با ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲، در شهر لاهه. ۱۴:۰۰ به وقت اروپای مرکزی. گالری هنر آزادی.
برای اطلاعات بیشتر درباره این سخنرانی از این پُست بازدید کنید.