فیزیک کوانتومی به فلسفه نیاز دارد، اما نباید به آن اعتماد کند.
لی اسمولین (زادهٔ ۱۹۵۵) فیزیکدانِ نظریِ آمریکایی-کانادایی است که عمدتاً بهخاطرِ مشارکتهایش در حوزهٔ گرانشِ کوانتومی و تأملاتِ فلسفی دربارهٔ زمان، فضا و ماهیتِ واقعیت شناخته میشود. او یکی از چهرههایِ اصلیِ نظریهٔ گرانشِ کوانتومیِ حلقهای است، نظریهای که میکوشد نسبیتِ عامِ اینشتین را با مکانیکِ کوانتومی تلفیق کند، بدونِ آنکه به چارچوبِ ریسمانها متوسل شود. اسمولین منتقدِ سرسختِ نظریهٔ ریسمان و از مدافعانِ بازنگریِ جایگاهِ فلسفه در علمِ مدرن است. متنِ پیشِ رو، سخنرانیِ ژیژک است در کنفرانسی که به گرامیداشتِ آثارِ اسمولین اختصاص دارد و در تاریخِ ۵ ژوئن ۲۰۲۵ با عنوانِ «جشنِ لی: گرانشِ کوانتومی و ماهیتِ زمان» در واترلو (کانادا) برگزار شده است.
برزخ: تمرینی در عرفان ماتریالیستی
برزخ، ابر و باقیمانده: کاوشی در عرفان ماتریالیستی اسلاوی ژیژک
این مقاله به بررسی کتاب آخر جوآن کوپژک میپردازد به نام «ابر: میان تهران و پاریس: کیارستمی، کربن، لکان» (۲۰۲۵)، کتابی که کاپجک در آن تحلیلِ موشکافانهای ارائه میدهد از گنوسیسمِ صوفیانهٔ دورانِ آغازینِ اسلام تا شکوفاییِ آن در سدهٔ سیزدهم و سپس کشفِ دوبارهاش در سدهٔ بیستم توسط هانری کربن.
«ناخوشایندی» و سوژه: گفتوگویی با اسلاوی ژیژک
این متن نسخهای ویرایششده از گفتوگوی استیون فرُش و ماریا آریستودمو با اسلاوی ژیژک، فیلسوف و نظریهپرداز برجسته، است که تمرکز اصلی آن بر خوانش او از روانکاوی لکان است. در این گفتوگو، ژیژک با اشاره به نوسانات فکری لکان، بهویژه در مواجهه با دکارت و هایدگر، به موضوعاتی چون «شکنجهٔ زبان» و «ناخوشایندیهای فرهنگ» میپردازد. او با تحلیل پروندههایی مانند یوزف فریتزل، از کاربرد مفاهیم فرویدی مانند «پدر نخستین» در تحلیلهای اجتماعی دفاع میکند. ژیژک ضمن طرح موضع خود دربارهٔ نقش روشنفکر در جامعه، به نقد برخی خوانشهای محافظهکارانه از روانکاوی میپردازد و تأکید میکند که روانکاوی، اگرچه مستقیماً راهحل سیاسی ارائه نمیدهد، اما با نمایانساختن شکافها و شکستهای اجتماعی، راه را برای تغییرات رادیکال باز میکند.
ضمیرِ ناآگاهِ اقتصادِ سیاسی
ضمیرِ ناآگاهِ اقتصادِ سیاسی
نویسنده: اسلاوی ژیژک، مترجم: محمدمهدی مشایخی، ویراستار: حسین متقی
این نوشته یکی از مقالات ویژهنامهٔ «ضمیر ناآگاه سیاسی» در نشریهٔ «گییرمو دِ اُکام» است که اسلاوی ژیژک در آن از خلال مفاهیمی همچون رانه، ضمیر ناآگاه و سازوکارهای اقتصاد سرمایهداری، به تحلیل پیوندهای نظری مارکس، فروید و لکان میپردازد و استدلال میکند که منطق حرکت سرمایه در نظریهٔ مارکسی، همانند رانه در نظریهٔ فرویدی است، جایی که تکرار نه برای رسیدن به هدفی معین، بلکه بهعنوان یک اجبار ساختاری عمل میکند: سرمایه نیز یک سازوکار بیسر و خودکار است که که کارگزارانش را فارغ از منافع شخصیشان همچو ابزاری برای بازتولید همواره بیشتر به کار میگیرد. مقاله میکوشد نشان دهد که فهم سرمایهداری مستلزم درکی از سازوکارهای ناآگاهِ آن است، چرا که نظام سرمایه نه صرفاً بر کنشهای فردی، بلکه بر منطقی مستقل از فاعلانِ خود استوار است که همچون رانه، خود را از طریق تکرار بیپایان بازتولید میکند.
ماتریالیسم و الهیات
متنی که با عنوان «ماتریالیسم و الهیات» پیشِ رو دارید، ترجمهٔ قسمت «دین» از «پیشگفتار ویراست دوم: لذت در محدودهٔ عقلِ تنها» است که سال ۲۰۰۸ به کتاب «برایِ اینکه نمیدانند چه میکنند: لذت بهمثابهٔ عاملی سیاسی» (ورسو: ۱۹۹۱) افزوده شده است. ژیژک در این بخش با خوانشی ماتریالیستی از سنت دینی غرب به سراغ بحث نقد ایدئولوژی میرود و با وارسیِ خدای یهودیت و مسیحیت به مقایسهٔ ایوب با مسیح دست میزند. برخلافِ فروید که مسیح را تکرار موسی میدانست، ژیژک مسیح را تکرار ایوب میداند و بر این باور است که کلید فهم مسیح در سیمای ایوب نهفته است، هرچند که الوهیتِ مسیح سبب میشود ضجههایش بر صلیب این ژست را رادیکالتر و دارای پیامدهایی بهمراتب اساسیتر کند.
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
تحولات اخیری که بهنظر میرسد پیروزیهای بنیادگرایی دینی باشند، نمایانگر بازگشت دین به سیاست نیست، بلکه صرفاً بازگشت خودِ سیاست بهطور کلی است. اگر این تحولات برای چشمان غربی بیگانه به نظر میرسند، به این دلیل است که غرب دیگر نمایندهٔ چیزی نیست که غربیها حاضر باشند برای آن مبارزه و جان خود را فدای آن کنند.
جستاری از اسلاوی ژیژک، ترجمه حسین متقی
برایِ لکان، علیهِ ایدئولوژیِ لکانی
برایِ لکان، علیهِ ایدئولوژیِ لکانی
نویسنده: اسلاوی ژیٓژک، برگردان: اشکان بهشتی
تولدت مبارک کانت، ای سادیستی مفلوک!
نویسنده: اسلاوی ژیژک
مترجم: حسین متقی
دوشنبه ۲۲ آوریلِ ۲۰۲۴، سیصدمین سالگردِ تولدِ ایمانوئل کانت بود. کانت امروز بههیچوجه نمرده است؛ بلکه بالعکس، اندیشهٔ او اکنون بیش از همیشه ما را قادر میکند به دهشتهایِ قرنِ بیست، و خصوصاً به هولوکاست، بهشیوهای جدید بنگریم.
رخداد
رخداد/سفری فلسفی در طول یک مفهوم
برگردان فارسی کتابی از اسلاوُی ژیژک
——
چه اتفاقی میافتد وقتی یک اتفاق میافتد؟ آیا این پدیداریِ واقعیت بر ماست که دگرگون میشود، یا خودِ واقعیت؟ چه اتفاقی میافتد وقتی چیزی پیشبینینشدنی و غافلگیرکننده جریانِ معمولِ امور را برهم میزند، چیزی که گویی از ناکجا و بدونِ عللِ تشخیصپذیر سر برآورده است؟
——
مترجم: حسین متقی
چاپ:۱۴۰۲
نسخه دیجیتال (پی دی اف) این کتاب بهطور رایگان در دسترس است. برای مشاهده و مطالعه نسخه دیجیتال بر روی لینک این مطلب کلیک کنید یا در وبسایت ایران آکادمیا به صفحه این کتاب بروید.
نسخه قابل سفارش چاپی کتاب از همین طریق در دسترس شماست.
درباره خشونت اسلامی (مغایرتها و تعارضهای احکام عقلِ اهل تساهل و مدارا)
حدود تساهل و مدارای لیبرالیسم با واکنشهای غیرمداراگرانه و خشونتآمیز بنیادگرایان اسلامی به اساعهی ادب به ساحت چهرههای مقدس اسلامی چیست؟
مقالهای از اسلاوی ژیژک، ترجمه احمدرضا میرناصری
مواجههٔ مسئلهآفرینِ «ما» با دیگری: یک رؤیا و چند تفسیر
ابتدا نگاهی به «مکتوباتِ» آخوندزاده انداخته و خیالِ «ما»یِ ایرانی را تا انقلابِ ۱۳۵۷ دنبال میکنیم. اما با استمرار خشونت این رویا به کابوس استحاله مییابد. با خوانشِ ژیژک از «رخدادِ ایرانی» میبینیم که توانشِ رهاییبخشِ اسلام را نمیتوان بهواسطهٔ خشونتاش نادیده گرفت.