فرهنگ سیاسی در سایه ایدئولوژی ایرانی: تحلیلی انتقادی از گفتمان‌های ذات‌گرا (مطالعه موردی طباطبایی، کچویان و آرامش دوستدار)

فرهنگ سیاسی در سایه ایدئولوژی ایرانی: تحلیلی انتقادی از گفتمان‌های ذات‌گرا

نویسنده: معین کاظمی
این مقاله به نقد رویکردهای رایجی می‌پردازد که فرهنگ سیاسی ایران را به «خلقیات ملی» ذات‌گرایانه فروکاسته و با ارائه پاسخ‌های فرا تاریخی، راه را بر تحلیل علمی و سیاست‌ورزی دموکراتیک مسدود می‌کنند. در این نوشتار با تحلیل انتقادی سه‌گانه گفتمان‌های فکری برجسته یعنی ایرانشهری (سید جواد طباطبایی)، بومی‌گرایی اسلامی (حسین کچویان)، و امتناع تفکر (آرامش دوستدار) نشان می‌دهد که چگونه این پروژه‌ها، علیرغم تضاد ظاهری در محتوا (فخر، احیا، و شماتت)، در کارکرد ایدئولوژیک خود برای طرد کثرت‌گرایی مشترک‌اند.

برخورد مدرنیته، جنسیت، و ایدئولوژی

کتاب مدرنیته، جنسیت، و ایدئولوژی؛ زندگی یک رقصنده در تحولات انقلابی

نویسنده: کامران تلطف، مترجم: شهرام پرستش
این کتاب به مؤلفه جنسیت (sexuality)، که در دگرگونی‌های اجتماعی و مدرنیته بسیار اثرگذار بوده است، می‌پردازد و نشان می‌دهد که گفتمان سنتی جنسیت در جلوگیری از شکوفایی مدرنیته و در ایجاد انقلاب اسلامی نقشی اساسی داشت. در این راستا، ارتباط گفتمان جنسیت با ایدئولوژی‌ و مقاومت آنها در برابر مدرنیته بررسی می‌شود. این بحث‌ها با شرح زندگی و آثار شهرزاد (رقصنده، هنرپیشه، شاعر) همراه می‌شود. این کتاب نشان می‌دهد که فرهنگ عامیانه (رقص، سینما) و گفتمان‌های ضدامپریالیستی (مذهبی و مارکسیستی) همزمان از مردانگی (masculinity)،که توسط فمینیسم پهلوی محدود شده بود، دفاع می‌کردند. فصل افزوده به نسخه فارسی می‌گوید این مفاهیم در برپایی جنبش‌های اجتماعی مانند “رأی من کو”  و “زن، زندگی، آزادی” نقش داشتند. برای تحلیل،  دو  الگوی تحلیلی “پاسخ پارادایمی” و “جنبش‌های فرهنگی دوره‌ای” ارائه می‌شود.

ایدئولوژی چیست؟

Ideology 24 ژوئن 2026

مروری بر نظریه‌های ایدئولوژی و اهمیت «نقدِ ایدئولوژی» در ایران