فیزیک کوانتومی به فلسفه نیاز دارد، اما نباید به آن اعتماد کند.
لی اسمولین (زادهٔ ۱۹۵۵) فیزیکدانِ نظریِ آمریکایی-کانادایی است که عمدتاً بهخاطرِ مشارکتهایش در حوزهٔ گرانشِ کوانتومی و تأملاتِ فلسفی دربارهٔ زمان، فضا و ماهیتِ واقعیت شناخته میشود. او یکی از چهرههایِ اصلیِ نظریهٔ گرانشِ کوانتومیِ حلقهای است، نظریهای که میکوشد نسبیتِ عامِ اینشتین را با مکانیکِ کوانتومی تلفیق کند، بدونِ آنکه به چارچوبِ ریسمانها متوسل شود. اسمولین منتقدِ سرسختِ نظریهٔ ریسمان و از مدافعانِ بازنگریِ جایگاهِ فلسفه در علمِ مدرن است. متنِ پیشِ رو، سخنرانیِ ژیژک است در کنفرانسی که به گرامیداشتِ آثارِ اسمولین اختصاص دارد و در تاریخِ ۵ ژوئن ۲۰۲۵ با عنوانِ «جشنِ لی: گرانشِ کوانتومی و ماهیتِ زمان» در واترلو (کانادا) برگزار شده است.
برزخ: تمرینی در عرفان ماتریالیستی
برزخ، ابر و باقیمانده: کاوشی در عرفان ماتریالیستی اسلاوی ژیژک
این مقاله به بررسی کتاب آخر جوآن کوپژک میپردازد به نام «ابر: میان تهران و پاریس: کیارستمی، کربن، لکان» (۲۰۲۵)، کتابی که کاپجک در آن تحلیلِ موشکافانهای ارائه میدهد از گنوسیسمِ صوفیانهٔ دورانِ آغازینِ اسلام تا شکوفاییِ آن در سدهٔ سیزدهم و سپس کشفِ دوبارهاش در سدهٔ بیستم توسط هانری کربن.
میان شرق و غرب: سینمای کیارستمی در گفتوگوی کوپژک با لَکان و کُربَن
میان شرق و غرب: سینمای کیارستمی در گفتوگوی کوپژک با لَکان و کُربَن
این مقاله به بررسی کتاب آخر جوآن کاپجک میپردازد به نام «ابر: میان تهران و پاریس: کیارستمی، کربن، لکان» (۲۰۲۵)، کتابی که کاپجک در آن تحلیلِ موشکافانهای ارائه میدهد از گنوسیسمِ صوفیانهٔ دورانِ آغازینِ اسلام تا شکوفاییِ آن در سدهٔ سیزدهم و سپس کشفِ دوبارهاش در سدهٔ بیستم توسط هانری کربن.
«ناخوشایندی» و سوژه: گفتوگویی با اسلاوی ژیژک
این متن نسخهای ویرایششده از گفتوگوی استیون فرُش و ماریا آریستودمو با اسلاوی ژیژک، فیلسوف و نظریهپرداز برجسته، است که تمرکز اصلی آن بر خوانش او از روانکاوی لکان است. در این گفتوگو، ژیژک با اشاره به نوسانات فکری لکان، بهویژه در مواجهه با دکارت و هایدگر، به موضوعاتی چون «شکنجهٔ زبان» و «ناخوشایندیهای فرهنگ» میپردازد. او با تحلیل پروندههایی مانند یوزف فریتزل، از کاربرد مفاهیم فرویدی مانند «پدر نخستین» در تحلیلهای اجتماعی دفاع میکند. ژیژک ضمن طرح موضع خود دربارهٔ نقش روشنفکر در جامعه، به نقد برخی خوانشهای محافظهکارانه از روانکاوی میپردازد و تأکید میکند که روانکاوی، اگرچه مستقیماً راهحل سیاسی ارائه نمیدهد، اما با نمایانساختن شکافها و شکستهای اجتماعی، راه را برای تغییرات رادیکال باز میکند.
شبح مهسا امینی (ترجمه)
نویسنده: آصف بیات
مترجم: حسین متقی
عنوان «شبح مهسا امینی»، سخنرانی آصف بیات به بررسی اعتراضات گستردهای میپردازد که در پی مرگ مهسا امینی شکل گرفتند و آنها را نمودی از مبارزهای گستردهتر برای کرامت انسانی و رهایی در ایران میداند. این جنبش که عمدتاً به رهبری زنان شکل گرفته، تنها به قوانین مربوط به حجاب محدود نمیشود، بلکه ساختارهای سرکوبگرانه را به چالش میکشد و خواهان شکل تازهای از زندگی است. بیات استدلال میکند که این حرکت نشانگر پیدایش نوعی سوژگی سیاسی نوین و ظرفیت تحولی عمیق در جامعه است، هرچند که سرنوشت نهایی آن هنوز روشن نیست.
ضمیرِ ناآگاهِ اقتصادِ سیاسی
ضمیرِ ناآگاهِ اقتصادِ سیاسی
نویسنده: اسلاوی ژیژک، مترجم: محمدمهدی مشایخی، ویراستار: حسین متقی
این نوشته یکی از مقالات ویژهنامهٔ «ضمیر ناآگاه سیاسی» در نشریهٔ «گییرمو دِ اُکام» است که اسلاوی ژیژک در آن از خلال مفاهیمی همچون رانه، ضمیر ناآگاه و سازوکارهای اقتصاد سرمایهداری، به تحلیل پیوندهای نظری مارکس، فروید و لکان میپردازد و استدلال میکند که منطق حرکت سرمایه در نظریهٔ مارکسی، همانند رانه در نظریهٔ فرویدی است، جایی که تکرار نه برای رسیدن به هدفی معین، بلکه بهعنوان یک اجبار ساختاری عمل میکند: سرمایه نیز یک سازوکار بیسر و خودکار است که که کارگزارانش را فارغ از منافع شخصیشان همچو ابزاری برای بازتولید همواره بیشتر به کار میگیرد. مقاله میکوشد نشان دهد که فهم سرمایهداری مستلزم درکی از سازوکارهای ناآگاهِ آن است، چرا که نظام سرمایه نه صرفاً بر کنشهای فردی، بلکه بر منطقی مستقل از فاعلانِ خود استوار است که همچون رانه، خود را از طریق تکرار بیپایان بازتولید میکند.
دربارهٔ یک گسست از پدر
دربارهٔ یک گسست از پدر
فروید هنگام بررسی ادیان توحیدی چندان به اسلام توجهی ندارد و گاه نیز به نظر میرسد که ادعاهایی مسئلهدار نسبت به آن میکند. فتحی بن سلامة، روانکاو فرویدی-لکانی، دیدگاهی دربارهٔ آغازگاههای اسلامی ارائه میدهد که خوانشی انتقادی و همچنین تکمیلی برای پروژهٔ فکری فروید محسوب میشود. از نظر او، اسلام یک وضعیت دودمانی خاص را از یکتاپرستی یهودی-مسیحی به ارث برده است و به همین جهت از همان ابتدای ظهورش در قرن شش خود را با الهیاتی ضدّ پدرانگی مقدس و از این رو با خصیصهای ضدّ روانشناختی عرضه داشته است. بن سلامة با تأکید بر جداییِ پدر از خدا در اسلام، و بهطور ویژه با توجه به سوژهای که نتیجهٔ این جدایی است، جستوجویی روانکاوانه را پیش میگیرد که بهتعبیر خودش تنها یک شروع است برای درک برخی معانی ضمنی ایمان به خدای یگانهای که «بودن» و «واقعیت» است.
ماتریالیسم و الهیات
متنی که با عنوان «ماتریالیسم و الهیات» پیشِ رو دارید، ترجمهٔ قسمت «دین» از «پیشگفتار ویراست دوم: لذت در محدودهٔ عقلِ تنها» است که سال ۲۰۰۸ به کتاب «برایِ اینکه نمیدانند چه میکنند: لذت بهمثابهٔ عاملی سیاسی» (ورسو: ۱۹۹۱) افزوده شده است. ژیژک در این بخش با خوانشی ماتریالیستی از سنت دینی غرب به سراغ بحث نقد ایدئولوژی میرود و با وارسیِ خدای یهودیت و مسیحیت به مقایسهٔ ایوب با مسیح دست میزند. برخلافِ فروید که مسیح را تکرار موسی میدانست، ژیژک مسیح را تکرار ایوب میداند و بر این باور است که کلید فهم مسیح در سیمای ایوب نهفته است، هرچند که الوهیتِ مسیح سبب میشود ضجههایش بر صلیب این ژست را رادیکالتر و دارای پیامدهایی بهمراتب اساسیتر کند.
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
چه چیزی را در سوریه متوجه نشدیم؟
تحولات اخیری که بهنظر میرسد پیروزیهای بنیادگرایی دینی باشند، نمایانگر بازگشت دین به سیاست نیست، بلکه صرفاً بازگشت خودِ سیاست بهطور کلی است. اگر این تحولات برای چشمان غربی بیگانه به نظر میرسند، به این دلیل است که غرب دیگر نمایندهٔ چیزی نیست که غربیها حاضر باشند برای آن مبارزه و جان خود را فدای آن کنند.
جستاری از اسلاوی ژیژک، ترجمه حسین متقی
تولدت مبارک کانت، ای سادیستی مفلوک!
نویسنده: اسلاوی ژیژک
مترجم: حسین متقی
دوشنبه ۲۲ آوریلِ ۲۰۲۴، سیصدمین سالگردِ تولدِ ایمانوئل کانت بود. کانت امروز بههیچوجه نمرده است؛ بلکه بالعکس، اندیشهٔ او اکنون بیش از همیشه ما را قادر میکند به دهشتهایِ قرنِ بیست، و خصوصاً به هولوکاست، بهشیوهای جدید بنگریم.
الهیات چیست؟
آدام کاتسکو، زادهٔ ۱۹۸۰ در آمریکا، پژوهشگر مسیحیت و منتقد فرهنگی است. او بهطور خاص در حیطهٔ الهیات سیاسی مشغول است و آثار متعددی از جورجو آگامبن را به انگلیسی ترجمه کرده و نیز به شرح اندیشهٔ او پرداخته است. علاوه بر آگامبن و دیگران، او به تفسیرش از اندیشهٔ ژیژک نیز مشهور است و کتابی که در این زمینه نوشته نیز زودتر از آثار متأخرش به فارسی ترجمه شده است. اما به نظر میرسد پروژهٔ خود او حول مسئلهٔ شرّ در الهیات مسیحی میگردد، به خصوص در نوشتههای اخیرش یعنی «شاهزادهٔ این جهان» و «اهریمنان نئولیبرالیسم». ترجمهای که انتخاب شده است مقدمهٔ آخرین کتاب او است، «الهیات چیست؟: اندیشهٔ مسیحی و زندگی معاصر»، که به عنوان مجموعهای از جستارها توصیف شده است «دربارهٔ مخاطرات و وعدههای میراث الهیاتی مدرنیته».
رخداد
رخداد/سفری فلسفی در طول یک مفهوم
برگردان فارسی کتابی از اسلاوُی ژیژک
——
چه اتفاقی میافتد وقتی یک اتفاق میافتد؟ آیا این پدیداریِ واقعیت بر ماست که دگرگون میشود، یا خودِ واقعیت؟ چه اتفاقی میافتد وقتی چیزی پیشبینینشدنی و غافلگیرکننده جریانِ معمولِ امور را برهم میزند، چیزی که گویی از ناکجا و بدونِ عللِ تشخیصپذیر سر برآورده است؟
——
مترجم: حسین متقی
چاپ:۱۴۰۲
نسخه دیجیتال (پی دی اف) این کتاب بهطور رایگان در دسترس است. برای مشاهده و مطالعه نسخه دیجیتال بر روی لینک این مطلب کلیک کنید یا در وبسایت ایران آکادمیا به صفحه این کتاب بروید.
نسخه قابل سفارش چاپی کتاب از همین طریق در دسترس شماست.