با افتخار و امید، موسسه علوم اجتماعی و انسانی (دانشگاه ایران آکادمیا) با همکاری تیسیاف (Transnational Community Federation e. V.) تفاهمنامه آغاز به کار کنسرسیوم «جمهور-آکادمیا برای بازسازی مدنی و ظرفیت دموکراتیک» را اعلام میکند. این کنسرسیوم پاسخی است به یکی از ژرفترین بحرانهای امروز ایران در خارج و داخل کشور: فقدان زیرساختی امن، قابل اعتماد، و در مقیاس وسیع برای آنکه شهروندان بتوانند بهصورت معنادار، پیوسته و موثر در سرنوشت جمعی خود نقش ایفا کنند و در نتیجه آن فقدان سازماندهی متکثر و وسیع که اراده سیاسی مردم ایران را نمایندگی کند.
ایران در محاصره بحرانی استبداد، جنگ، سرکوب، فروپاشی اعتماد عمومی، و پراکندگی و گسستگی نیروهای سیاسی و مدنی است. یکی از بحرانهای بنیادین این است که جامعه متکثر ایرانی، در داخل و خارج از کشور، هنوز از یک بستر جدی و پایدار برای مشارکت امن، گفتگو، تصمیمگیری جمعی، حمایت متقابل، و سازمانیابی دموکراتیک محروم است. در نبود چنین بستری، میدان عمومی بهسادگی در اختیار نیروهای فرصتطلب، رقابتهای ژئوپولیتیک، رهبریهای غیرپاسخگو و اقتدارگرا، و روایتهایی قرار میگیرد که بهجای مردم، از جانب مردم سخن میگویند.
کنسرسیوم «جمهور-آکادمیا» برای پاسخ به همین خلأ شکل گرفته است. در این چارچوب، جمهور زیرساخت فناورانه و مدنی این ابتکار را فراهم میکند و ایران آکادمیا بهعنوان یک نهاد مستقل علمی، آموزشی و پژوهشی، موتور فکری، پژوهشی، آموزشی و نهادی آن خواهد بود. هدف، ایجاد بستری است که در آن شهروندان بتوانند، بدون بهخطر افتادن امنیت و هویتشان، در فرایندهای عمومی مشارکت کنند، در گفتگوهای ساختاریافته حضور یابند، در تدوین اسناد مرجع و آیندهساز سهیم شوند، و به بازسازی ظرفیتهای دموکراتیک جامعه ایرانی یاری کنند.
این ابتکار بر این درک استوار است که در شرایط سرکوب و ناامنی، عاملیت شهروندی باید همزمان محفوظ، قابل تشخیص و قابل اعمال باشد. از این رو، کنسرسیوم بر یک معماری غیرمتمرکز، امن و مبتنی بر فناوریهای نوین تکیه دارد تا امکان مشارکت شهروندان را بدون افشای اطلاعات حساس آنان فراهم کند. در چنین مدلی، شهروند میتواند بدون آنکه هویت او در معرض خطر قرار گیرد، در تصمیمسازی، رایگیری، حمایت عمومی، همکاری مدنی، و فرایندهای سیاسی و اجتماعی نقش ایفا کند.
در کنار این زیرساخت، کنسرسیوم به دنبال توسعه ظرفیتهای ضروری دیگری نیز هست: از آموزش دموکراتیک و سواد مدنی و حقوقی و سیاسی گرفته تا پروژههای مدنی و سیاستپژوهی، طراحی نهادی، تدوین اسناد بنیادین، تسهیل ائتلافها و اتحادها، و ایجاد ابزارهای عملیاتی لازم برای نهادها، انجمنها، گروهها و سازمانهای مختلف برای ایجاد بستری امن و متکی به حاکمیت شهروندی بر مبنای بهترین الگوریتمهای شناسایی الگوهای اجماع و خوشهبندی نظرات و زمینهسازی برای ایجاد ائتلافها و جبهههای حقیقی. این بدان معناست که برای نخستین بار در تاریخ سانسور و استبداد، میتوان بهجای اتکا به واکنشهای مقطعی، ائتلافهای موقت، همبستگیهای صرفاً نمادین و یا صرفا وابسته به قدرت و خوشامد خارجی، به شکل سیستماتیک، گسترده و پایدار به بازگرداندن قدرت و ابتکار عمل (عاملیت) به مردم اندیشید.
کنسرسیوم جمهور-آکادمیا یک پروژه پژوهشی، علمی و توانمندسازانه، کاملا فراحزبی و غیر ایدئولوژیک و متکی به دانش و تکنولوژی و حکومت شهروندی است و قرار نیست به انحصار هیچ جریان، گروه، گرایش یا بلوک سیاسی درآید. برعکس، این چارچوب بهگونهای طراحی شده است که همه نیروهای دموکراتیک، از طیفهای مختلف فکری و سیاسی، و بهویژه احزاب مدرن و نهادهای مدنی، انجمنها، شبکههای مردمی، ابتکارهای شهروندی، و تشکلهای مستقل از چپ تا راست طیف سیاسی بتوانند در آن جایگاه ویژه خود را بیابند، به یکدیگر مرتبط و متصل شوند، گفتگو و همکاری کنند، بر سر اصول بالادستی به اجماع برسند و در صورت لزوم حتی اساس نهادهای خود را بر این بستر امن و بالغ بنا کنند.
در همین چارچوب، نخستین نمونه عملی این اکوسیستم باز، شکلگیری یک استاندارد نوین قابل اندازهگیری و پژوهش برای تحزب دموکراتیک و سازمانیابی سیاسی مدرن است که در پروژه حزب ایرانیان پیشرو که نخستین همکاری در دست توسعه این کنسرسیوم است، متجلی میکند. این نمونه مستقل از یک حزب نوین سیاسی میانه، میتواند دریچه، دعوت و انگیزهای برای دیگر ابتکارهای سیاسی و مدنی باشد. منطق این کنسرسیوم ایجاد استاندارد، زیرساخت، و امکان برای ایجاد سازماندهی و ائتلاف و جبهه متکثر متمرکز بر حق حاکمیت شهروندان بر سرنوشت خویش است.
ایران آکادمیا این ابتکار را ادامه طبیعی رسالت خود در آموزش انتقادی، تولید دانش آزاد، توانمندسازی مدنی، و پیوند دادن دانش، جامعه و آینده میداند. ما بر این باوریم که گذار به آزادی و دموکراسی، بدون نهادسازی پایدار، بدون یادگیری جمعی، بدون زیرساختهای امن و قابل اتکا، و بدون بازگرداندن عاملیت به شهروندان، یا ممکن نمیشود یا بهدست نیروهایی میافتد که نماینده اراده عمومی نیستند.
از همین رو، ما با صمیمیت و جدیت از همه انجمنها، نهادهای مدنی، شبکههای حرفهای، فعالان اجتماعی، ابتکارهای شهروندی، و نیروهای حزبی و سازمانی دموکراتیک ایرانی در سراسر طیف سیاسی دعوت میکنیم که این مسیر را جدی بگیرند و با قرار دادن خود بر این بستر امن و دموکراتیک به این تلاش مشترک بپیوندند و زمین و زمینه را برای به دست گیری سرنوشت به دست مردمان فراهم کنند. امروز، بیش از هر زمان دیگر، جامعه ایرانی به یک استاندارد همافزا و قابل تکیه و اعتماد و بستری با پروتکل مشترک نیاز دارد تا قدرت به مردم بازگردد و دموکراسی بتواند حتی در دشوارترین شرایط و در بدترین سناریوها، زندهمانده، ریشهبزند و ناگزیر ببالد و بسازد و از موضع ضعف به امکان برسد.
این کنسرسیوم دعوتی است به بازاندیشی در شیوه سازمانیابی، درک تازهای از حاکمیت مردم، و ساختن ابزاری که بدون آن، سخن گفتن از آیندهای دموکراتیک، در بهترین حالت، آرزو و امیدی آکنده از درد و سوگ و دریغ باقی خواهد ماند.
دبیرخانه موسسه علوم اجتماعی و انسانی – دانشگاه ایران آکادمیا