پروژه‌ی تاسیس در فکرِ متجدد : بازاندیشیِ استقبالِ روشنفکری معاصر ایران از گفتار در روشِ دکارت (گوبینو، افضل‌الملک کرمانی و محمدعلی فروغی)

پروژه‌ی تاسیس در فکرِ متجدد : بازاندیشیِ استقبالِ روشنفکری معاصر ایران از گفتار در روشِ دکارت (گوبینو، افضل‌الملک کرمانی و محمدعلی فروغی)

پنهان‌کن
Play Video

متن گفتار در روشِ دکارت طی سال‌های ۱۲۴۱ (۱۸۶۳) تا ۱۳۱۰ (۱۹۳۲)  سه مرتبه در سه دوره‌ی متفاوت تاریخی و با سه انگیزه‌ی متفاوت به فارسی ترجمه شده است. این متن امروز در میانِ موضوعاتِ مورد توجه جریاناتِ فکری ایران در حکم پیش‌تاریخِ ورودِ فلسفه‌ی جدیدِ اروپایی به زبانِ فارسی‌ست. و در واقع کتابِ سیرِ حکمت در اروپا، که یکی از مهم‌ترین منابعِ آشنایی فارسی‌زبانان با فلسفه‌ی اروپایی در قرن چهاردهم بوده است، ثمره‌ی آخرین ترجمه‌ی کتابِ دکارت است. این کتاب نقشی تعیین‌کننده در تعیینِ خطِ مشیِ ادبیاتِ ترجمه‌، معادل‌گذاری‌ها و نحوه‌یِ معرفیِ ایده‌های غربی ایفا کرد. در رابطه با دکارت و پروژه‌ی «تاسیس» می‌توان مشاهده کرد اندیشه‌ی خودِ محمدعلی‌فروغی درباره‌ی دکارت طی مجلداتِ بعدی کتاب رفته رفته متحول می‌شود. از این رو، با رد‌گیری نظرگاهی که به اندیشه‌ی دکارت و خصوصاً کتابِ گفتار در روش وجود داشت می‌توان مسیری برای تکاملِ آگاهیِ فکرِ متجدد در ایران تشخیص داد. 

بازاندیشیِ انتقادیِ این مسیرِ ‌آگاهی، با محوریتِ آنچه پروژه‌ی «تاسیسِ» علم یا «ترویجِ اساسِ حکمت» نزد روشنفکری ایران می‌نامیم، می‌تواند جنبه‌هایی از  آن تصورِ خیالی‌ را آشکار کند که امروز هم در بسیاری از جناح‌های محافظه‌کار یا ارتجاعی در رابطه با «تاسیسِ تمدن» یا «تولید علوم» قابل تشخیص است. در نتیجه این امکان فراهم می‌شود که درکی بهتر از این گرایش‌ها و الگوهای ایدئولوژیکِ آنها فراهم شود. وظیفه‌ی اندیشه‌ی انتقادی در چنین موقعیتی فراهم آوردن استدلال‌های انتقادی در مقابل تمام این فرم‌های ایدئولوژیکِ پروژه‌ی «تاسیس» و کنار زدن موانعِ فکری برای بالیدنِ جامعه‌ی مدنی از خلالِ درکی تاریخی از منابعِ عینی و ذهنیِ آن ایدئولوژی‌ها‌ست. بهترین نمونه از این پروژه در میانِ روشنفکرانِ اولیه‌ی متجدد را می‌توان نزد محمد‌علی فروغی و کتابِ سیرِ حکمت مشاهده کرد که از این ویژگی برخوردار است که با جلو رفتنِ کتاب افکار نویسنده نیز پیشرفت می‌کند.

پس از جنگ جهانی دوم و تضعیفِ تصویرِ اروپای مترقی، پروژه‌ی تاسیس شکل دیگری به خود گرفت و تاکیدش را از اندیشه‌های مدرنِ غربی به سویِ ایده‌های بومی و شرقی معطوف کرد.

این سخنرانی بخشی از پنل زیر است:

سالن ۳ – فارسی

ّICCI2022، ایران آکادمیا، ایران معاصر، روشنفکران ایران، روشنفکری ایران معاصر، کنفرانس ایران و گردش قرن، نوید گرگین، یاشار تاج‌محمدی
17 ب.ظ
سخنرانان
no photo available
Navid Gorgin
محمدرضا نیکفر

در پیوند با این محتوا

مقاله کنفرانس - نوید گرگین
ایران آکادمیا شماره ۹
پروژه‌ تأسیس در فکرِ متجدد: بازاندیشیِ استقبالِ روشنفکری معاصر ایران از گفتار در روشِ دکارت (گوبینو، افضل‌الملک کرمانی و محمدعلی فروغی) [مقاله کنفرانس]

نام‌ها

نوید گرگین
دکترای فلسفه‌ی جدید و معاصر. پژوهشگر پسادکتری دانشگاه بهشتی

پیشنهاد ما

امید منتظری
آگورا
نهادهای آموزشی در ایران: مکان سیاست و منطق حذف
سخنرانی عمار ملکی
کنفرانس ۲۰۲۲
شناخت تحولات ایران از رهگذر نظرات ایرانیان
سخنرانی هایده روش
کنفرانس ۲۰۲۲
تاریخ و بررسی آموزش و پرورش در صد سال گذشته در ایران
سخنرانی مارال کریمی
کنفرانس ۲۰۲۲
تئوریزه‌کردن چرخه‌های اعتراضی در ایران: یک مدل تکرارشونده

از دست ندهید

خبرها

به نقل از انجمن آزادی اندیشه
خبر
فراخوان مقاله - «زن، زندگی، آزادی» - ژورنال شماره ۱۳ آزادی اندیشه
پاییز ۱۴۰۱
ژورنال آزادی اندیشه
ژورنال آزادی اندیشه - شماره ۱۲

رویدادها