این دوره، گذار از استبداد به دموکراسی، برای نخستین بار در پاییز ۲۰۲۵ در دانشگاه ایران آکادمیا تدریس شده است و به طور عمومی در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
گذار از استبداد به دموکراسی – رویکردها
نظریههای گذار/تئوری دگرگونی – ۲
سال تحصیلی ۲۰۲۵ / ترم دوم
مدرس: محمدرضا نیکفر
این پنجمین کلاس از سلسله دورههای محمدرضا نیکفر است که به موضوع دموکراسی میپردازد.
کلاس نخست زیر عنوان «نظریههای دموکراسی» بود.
کلاس دوم، مقدمهی بحث دموکراسی رادیکال بود. در آن درباره برخی مراجع فکری برای بحث دموکراسی رادیکال صحبت شد.
عنوان کلاس سوم «دموکراسی رادیکال − درآمدی به بحثهای جاری» بود.
عنوان کلاس چهارم «گذار از استبداد به دموکراسی» -۱ بود.
سه کلاس نخست نظریههای دموکراسی، و کلاسهای بعدی نظریههای گذار از استبداد به دموکراسی.
در ابتدا پرسش دموکراسی با موضوعات زیر طرح شد:
دموکراسی پاسخ به چه مشکلاتی است؟
خود دموکراسی درگیر با چه مشکلاتی است؟
گذار به دموکراسی چگونه است و چه مشکلاتی دارد؟
در کلاسهای نظریههای دموکراسی به موضوعهای اول و دوم پرداختیم و در کلاس نظریههای گذاز از استبداد به دموکراسی ۱ که بخش اول از یک مجموعهی چهاربخشی با محتوای تئوریهای دگرگونی است، بحث بر سر موضوع سوم را آغاز کردیم.
این موضوعی است مهم و پردامنه، و چون برای ما به شکل ویژهای مطرح است، نمیتوانیم با بیانی فشرده از آن بگذریم. کلاس نخست از مجموعهی تئوریهای دگرگونی به مفهومهای اساسی مطرح در بحث گذار از استبداد به دموکراسی اختصاص داشت. کلاس کنونی به رویکردها و روشهای بررسی در مبحث گذار اختصاص دارد. بخش بعدی از مجموعه به منطق گذار و بخش آخر به تجربههای گذار اختصاص خواهند داشت.
برای این کلاس جدید لازم نیست در کلاسهای پیشین شرکت کرده باشید. اما توصیه میشود ویدئوهای آن کلاسها را ببینید.
لینک به درسگفتارهای نظریههای دموکراسی ۱، ۲ و ۳
لینک به درسگفتارهای گذار از استبداد به دموکراسی ۱
منبع اصلی:
Wolfgang Merkel, Raj Kollmorgen, Hans-Jurgen Wagener (editors): The Handbook of Political, Social, and Economic Transformation. Oxford University Press 2019
توجه: در شرح جلسات و در خود جلسات به این کتاب زیر عنوان اختصاری Handbook ارجاع داده میشود.
منابع دیگر:
- Sociological Approaches: Old and New in Political Sociology – Ann P. Kryzanek
- Marxism and Structuralism
- Charles Tilly: Does Modernization Breed Revolution?
دو مقاله از مارکس دربارهی هندوستان –
ویدیوها
تئوری دگرگونی−۱، به ویژه ویدیوهای دو جلسهی اول و آخر
تئوریهای دموکراسی ۳، ویدیوهای جلسههای ۱۰ و ۱۱: درباره تئوری خشونت ساختاری خشونت یوهان گالتونگ
کلیه این متون در منوی جانبی کلاس، در بخش منابع در دسترس قرار گرفته اند.
در جریان کلاس منابع دیگری هم معرفی خواهد شد.
برنامه جلسات و تکالیف
ملاحظه: برنامه جلسات زنده پرسش و پاسخ متعاقبا اطلاع داده میشود
| منبع برای مطالعه | عنوان درس | جلسه |
| ویدئوهای دو جلسهی اول و آخر درس تئوری دگرگونی−۱ | معرفی موضوع و برنامهی کلاس | جلسه ۱ |
| Handbook, Chapter 1 | مفهومهای دگرگونی و گذار و دورهی تلاطم | جلسه ۲ |
| Article: Sociological Approaches: Old and New in Political Sociology. Ann P. Kryzanek | رویکرد به موضوع – مفهوم «رویکرد» | جلسه ۳ |
| دو مقاله از مارکس دربارهی هندوستان | زمینه و زمانهی دگرگونیها، رویکردهای مختلف در بررسی | جلسه ۴ |
| Handbook, Chapter 5 & Does Modernization Breed Revolution? Charles Tilly | مدرنیزاسیون | جلسه ۵ |
| Handbook, Chapter 7 | ساختار −۱ | جلسه ۶ |
| Marxism and Structuralism& تئوریهای دموکراسی ۳، ویدئوهای جلسات ۱۰ و ۱۱ درباره تئوری خشونت ساختاری خشونت یوهان گالتونگ | ساختار−۲ | جلسه ۷ |
| Handbook, Chapter 8&ویدئوی جلسهی هفتم درس تئوری دگرگونی−۱ (جامعه و فرهنگ) | فرهنگ سیاسی | جلسه ۸ |
| Handbook, Chapter 3&ویدئوی جلسهی دهم درس تئوری دگرگونی−۱ (نهادها) | نهاد −۱ | جلسه ۹ |
| Handbook, Chapter 3 & 9 | نهاد −۲ | جلسه ۱۰ |
| Handbook, Chapter 3 & 9 | نهاد −۳ | جلسه ۱۱ |
| Handbook, Chapter 4, 14 & 16 | رویکردهای دیگر | جلسه ۱۲ |
درسگفتارها
با کلیک بر روی هر یک از عنوانهای زیر، ویدئوی درسگفتار بر روی صفحه باز خواهد شد
پیشنهاد ما این است که سرعت نمایش ویدئو را روی ۱،۲۵ تنظیم کنید.
نظریههای گذار ۲ – ۱ نظریههای گذار ۲ – ۲ نظریههای گذار ۲ – ۳ نظریههای گذار ۲ – ۴ نظریههای گذار ۲ – ۵ نظریههای گذار ۲ – ۶ نظریههای گذار ۲ – ۷ نظریههای گذار ۲ – ۸ نظریههای گذار ۲ – ۹ نظریههای گذار ۲ – ۱۰ نظریههای گذار ۲ – ۱۱ نظریههای گذار ۲ – ۱۲